Taos Hum
Yeni Meksika’nın kuzeyinde, Sangre de Cristo Dağları’nın eteğinde yer alan Taos kasabası, sanatçıları, kayakçıları ve kadim Pueblo yerleşimiyle tanınır. Ancak kasabanın bir de çok daha tuhaf bir ünü vardır. Yerlilerin ve yeni gelenlerin bir bölümü, gece sessizliğinde ya da kapalı bir odada oturduklarında, kaynağı belirsiz, düşük perdeli, sürekli bir uğultu duyduklarını söyler. Bu ses, çoğu zaman uzaktan gelen bir dizel motorun rölantide çalışmasına benzetilir. Taos Hum adıyla bilinen bu olgu, ilk kez doksanlı yılların başında kamuoyunun dikkatini çekmiş ve o günden bugüne bilim insanlarını, mühendisleri ve meraklıları uğraştırmıştır.
Olayın duyulması, yerel gazetelerde yayımlanan haberlerle başladı. Kasaba sakinleri, rahatsız edici bir sesten söz ediyor, bazıları uyuyamadığını, baş ağrısı çektiğini ve sinirlerinin gerildiğini anlatıyordu. Sesi duyanların sayısı hakkında farklı rakamlar dile getirildi, ancak çeşitli anketlerde kasaba nüfusunun yüzde ikisi ile on arasında bir bölümünün sesi duyduğunu bildirdiği söylenir. Bu oran küçük görünse de, kasabanın nüfusuna oranlandığında, düzinelerce, hatta yüzlerce insanın benzer bir deneyim yaşadığı anlamına gelir. Sesi duyanlar, onu genellikle yirmi ile otuz beş hertz arasında bir frekansta, yani insan kulağının algılama sınırının alt ucunda tarif eder. Kimileri bu sesi sadece geceleri, kimileri gün boyunca duyar. Bir başka tuhaf ayrıntı, uğultunun açık havadan çok kapalı mekanlarda daha belirgin hissedilmesi, kulaklara tıkaç takıldığında ise bazı kişilerde şiddetlenmesidir.
Bu şikayetler üzerine, kasaba sakinlerinin talebiyle, kongre üyelerinin de katkısıyla bilimsel bir inceleme başlatıldı. Doksanlı yılların ortasında Yeni Meksika Üniversitesi, Los Alamos Ulusal Laboratuvarı ve Sandia Ulusal Laboratuvarı’ndan uzmanlardan oluşan bir ekip, sesi duyduklarını bildiren kişilerle görüştü ve kasabada ölçümler yaptı. Ekip, hassas mikrofonlar ve sismik cihazlarla çevre seslerini, titreşimleri ve elektromanyetik alanları taradı. Araştırmacılar, sesi duyan kişilerin evlerinde de ölçüm aldılar. Ancak sonuç, beklenen açıklamayı sunmadı. Cihazlar, uğultuyla örtüşen, kaynağı belirlenebilir bir ses ya da titreşim kaydedemedi. Sesi duyan kişilerin bazılarının, ölçüm yapılan sırada uğultuyu duyduklarını bildirmelerine rağmen, aletlerin hiçbir şey algılamamış olması, olayın gizemini daha da derinleştirdi.
Elbette bu durum, araştırmacıların elini kolunu bağlamadı. Taos Hum’ın kaynağı konusunda birçok varsayım ortaya atıldı. Bunların ilki, çevresel ve teknolojik kaynaklardır. Yüksek gerilim hatları, endüstriyel makineler, hava soğutma sistemleri, uzaktaki yollarda seyreden ağır taşıtlar ya da yeraltındaki boru hatları düşük frekanslı sesler yayabilir. Bu sesler, binalar ve zemin aracılığıyla uzak mesafelere yayılabilir ve kaynağı bulmak son derece zorlaşır. Bazı kuramlar, Taos çevresindeki askeri ve bilimsel tesislerin, örneğin Los Alamos ve çevredeki radar ya da iletişim sistemlerinin kaynak olabileceğini öne sürdü. Bunlar, hiçbir resmi kanıtla desteklenmedi, ancak popüler hayal gücünde kalıcı bir yer edindi. İkinci grup varsayım, doğal kaynaklardır. Rüzgarın dağ yamaçlarında oluşturduğu rezonanslar, yeraltı sularının hareketi ya da küçük sismik etkinlikler, düşük frekanslı titreşimler üretebilir.
Üçüncü ve bilimsel açıdan en ilgi çekici varsayım ise sesin dışarıdan değil, içeriden geldiği ihtimalidir. Bu görüşe göre uğultu, işitme sisteminin kendi ürettiği bir algıdır. Kulak çınlaması, yani tinnitus, bu açıdan akla ilk gelen örnektir. Kulak çınlaması yaşayan kişiler, dışarıda hiçbir ses kaynağı olmamasına karşın sürekli bir ses algılar. Ancak Taos Hum’ı duyanların büyük bölümü, sesin düşük perdeli ve dışsal bir kaynaktan geliyormuş gibi olduğunu belirtir, oysa çınlama genellikle yüksek perdeli ıslık ya da vızıltı biçiminde algılanır. Bu nedenle bazı uzmanlar, sesin kulak içinde değil, iç kulaktaki küçük yapıların ya da beynin işitme merkezlerinin olağan dışı çalışmasının bir ürünü olabileceğini düşünür. Bir başka olasılık, kulağın kendiliğinden ses üreten bir özelliği olan otoakustik emisyonlardır. İç kulaktaki tüy hücreleri, ses algılarken aynı zamanda küçük titreşimler üretebilir ve bunlar hassas kişilerde ses olarak hissedilebilir.
Taos olayı, dünyada yalnızca bir kasabaya özgü değildir. Benzer şikayetler, İngiltere’nin Bristol kentinde yetmişli yıllarda, İngiltere’nin diğer bölgelerinde, Kanada’nın Windsor kentinde, Yeni Zelanda’nın Auckland bölgesinde ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde bildirilmiştir. Bu olguların tümü, genel bir ad altında hum olarak anılır ve bazı kaynaklarda Bristol Hum, Windsor Hum ya da Kokomo Hum gibi yerel adlarla geçer. Windsor örneğinde, uğultunun kaynağı olarak Detroit Nehri’nin karşı yakasındaki bir çelik fabrikasının işaret edildiği ileri sürülmüş, ancak kesin bir bağlantı kurulamamıştır. Bu örneklerin ortak özelliği, sesi duyanların azınlıkta olması, ölçüm cihazlarının sesi yakalamakta güçlük çekmesi ve kaynağın belirlenememesidir. Bazı olgularda ise, sonradan bir endüstriyel kaynak bulunduğu ve sesin kesildiği bildirilmiştir; bu, her humın aynı nedene dayanmayabileceğini gösterir.
Araştırmalar, sesi duyan kişilerin bazı ortak özellikler taşıdığını da ortaya koymuştur. Duyanların çoğu orta yaşın üzerindedir, bazılarında işitme duyarlılığı yüksektir, bazıları ise sakin ve sessiz ortamlarda yaşayan kişilerdir. Sessiz ortamlar, beynin kendi iç gürültüsüne daha fazla dikkat kesilmesine yol açabilir. Bu yüzden, sesin kaynağı ne olursa olsun, dikkat ve beklentinin algıyı güçlendirdiği düşünülür. Bir kişi uğultuyu bir kez fark ettiğinde, onu daha sık ve daha belirgin duymaya başlayabilir. Bu da, sesin gerçek olup olmadığı sorusundan bağımsız olarak, onun yarattığı rahatsızlığın gerçek olduğunu gösterir. Uykusuzluk, stres ve kaygı hem sesin nedeni hem sonucu olabilir ve bir kısır döngü oluşturabilir.
Bu noktada akla gelen bir başka soru, toplumsal etkenlerin rolüdür. Taos Hum haber olduktan sonra, kasabada sesi duyduğunu söyleyenlerin sayısı arttı. Eleştirmenler, medya ilgisinin ve toplumsal telkinin, bazı kişilerin sesi fark etmesine yol açmış olabileceğini ileri sürdü. Bu açıklama, sesi duyanların yalan söylediği anlamına gelmez. Zihin, ilgisini yönelttiği bir uyarana karşı daha duyarlı hale gelebilir. Dolayısıyla hum, birden fazla etkenin birleşiminin ürünü olabilir: gerçek ama çok zayıf bir çevresel titreşim, hassas bir işitme sistemi, sessiz bir ortam ve toplumsal farkındalık.
Sesin tedavisi ya da hafifletilmesi konusunda kesin bir yöntem yoktur. Sesi duyan kişilere genellikle ortamı beyaz gürültüyle ya da doğa sesleriyle doldurmak, uyku düzenini iyileştirmek ve kaygıyı azaltmaya yönelik tekniklerden yararlanmak önerilir. Bazı kişiler için bilişsel davranışçı terapi ve tinnitus yönetimi yöntemleri işe yaramıştır. Yine de, uğultunun şiddetli olduğu ve yaşam kalitesini düşürdüğü durumlarda, bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmak önemlidir, çünkü bazı işitme ve dolaşım sorunları benzer belirtiler verebilir.
Taos Hum, bilimin her sorusuna kesin bir yanıt veremediğinin canlı bir hatırlatıcısıdır. Ölçüm cihazlarının bulamadığı ama insanların duyduğunu söylediği bir sesin kaynağı, hala tartışmalıdır. Belki ortada gerçekten çok düşük frekanslı, kaynağı bilinmeyen bir titreşim vardır. Belki de uğultu, insan işitme sisteminin ve beyninin, sessizlikte kendi sesini ürettiği bir ürün. Hangisi doğru olursa olsun, bu olay, algının nesnel dünyayla öznel deneyim arasında ince bir çizgide durduğunu ve bilimin, insanların anlattığı deneyimi ciddiye almanın yollarını bulması gerektiğini gösterir.
Olayın duyulması, yerel gazetelerde yayımlanan haberlerle başladı. Kasaba sakinleri, rahatsız edici bir sesten söz ediyor, bazıları uyuyamadığını, baş ağrısı çektiğini ve sinirlerinin gerildiğini anlatıyordu. Sesi duyanların sayısı hakkında farklı rakamlar dile getirildi, ancak çeşitli anketlerde kasaba nüfusunun yüzde ikisi ile on arasında bir bölümünün sesi duyduğunu bildirdiği söylenir. Bu oran küçük görünse de, kasabanın nüfusuna oranlandığında, düzinelerce, hatta yüzlerce insanın benzer bir deneyim yaşadığı anlamına gelir. Sesi duyanlar, onu genellikle yirmi ile otuz beş hertz arasında bir frekansta, yani insan kulağının algılama sınırının alt ucunda tarif eder. Kimileri bu sesi sadece geceleri, kimileri gün boyunca duyar. Bir başka tuhaf ayrıntı, uğultunun açık havadan çok kapalı mekanlarda daha belirgin hissedilmesi, kulaklara tıkaç takıldığında ise bazı kişilerde şiddetlenmesidir.
Bu şikayetler üzerine, kasaba sakinlerinin talebiyle, kongre üyelerinin de katkısıyla bilimsel bir inceleme başlatıldı. Doksanlı yılların ortasında Yeni Meksika Üniversitesi, Los Alamos Ulusal Laboratuvarı ve Sandia Ulusal Laboratuvarı’ndan uzmanlardan oluşan bir ekip, sesi duyduklarını bildiren kişilerle görüştü ve kasabada ölçümler yaptı. Ekip, hassas mikrofonlar ve sismik cihazlarla çevre seslerini, titreşimleri ve elektromanyetik alanları taradı. Araştırmacılar, sesi duyan kişilerin evlerinde de ölçüm aldılar. Ancak sonuç, beklenen açıklamayı sunmadı. Cihazlar, uğultuyla örtüşen, kaynağı belirlenebilir bir ses ya da titreşim kaydedemedi. Sesi duyan kişilerin bazılarının, ölçüm yapılan sırada uğultuyu duyduklarını bildirmelerine rağmen, aletlerin hiçbir şey algılamamış olması, olayın gizemini daha da derinleştirdi.
Elbette bu durum, araştırmacıların elini kolunu bağlamadı. Taos Hum’ın kaynağı konusunda birçok varsayım ortaya atıldı. Bunların ilki, çevresel ve teknolojik kaynaklardır. Yüksek gerilim hatları, endüstriyel makineler, hava soğutma sistemleri, uzaktaki yollarda seyreden ağır taşıtlar ya da yeraltındaki boru hatları düşük frekanslı sesler yayabilir. Bu sesler, binalar ve zemin aracılığıyla uzak mesafelere yayılabilir ve kaynağı bulmak son derece zorlaşır. Bazı kuramlar, Taos çevresindeki askeri ve bilimsel tesislerin, örneğin Los Alamos ve çevredeki radar ya da iletişim sistemlerinin kaynak olabileceğini öne sürdü. Bunlar, hiçbir resmi kanıtla desteklenmedi, ancak popüler hayal gücünde kalıcı bir yer edindi. İkinci grup varsayım, doğal kaynaklardır. Rüzgarın dağ yamaçlarında oluşturduğu rezonanslar, yeraltı sularının hareketi ya da küçük sismik etkinlikler, düşük frekanslı titreşimler üretebilir.
Üçüncü ve bilimsel açıdan en ilgi çekici varsayım ise sesin dışarıdan değil, içeriden geldiği ihtimalidir. Bu görüşe göre uğultu, işitme sisteminin kendi ürettiği bir algıdır. Kulak çınlaması, yani tinnitus, bu açıdan akla ilk gelen örnektir. Kulak çınlaması yaşayan kişiler, dışarıda hiçbir ses kaynağı olmamasına karşın sürekli bir ses algılar. Ancak Taos Hum’ı duyanların büyük bölümü, sesin düşük perdeli ve dışsal bir kaynaktan geliyormuş gibi olduğunu belirtir, oysa çınlama genellikle yüksek perdeli ıslık ya da vızıltı biçiminde algılanır. Bu nedenle bazı uzmanlar, sesin kulak içinde değil, iç kulaktaki küçük yapıların ya da beynin işitme merkezlerinin olağan dışı çalışmasının bir ürünü olabileceğini düşünür. Bir başka olasılık, kulağın kendiliğinden ses üreten bir özelliği olan otoakustik emisyonlardır. İç kulaktaki tüy hücreleri, ses algılarken aynı zamanda küçük titreşimler üretebilir ve bunlar hassas kişilerde ses olarak hissedilebilir.
Taos olayı, dünyada yalnızca bir kasabaya özgü değildir. Benzer şikayetler, İngiltere’nin Bristol kentinde yetmişli yıllarda, İngiltere’nin diğer bölgelerinde, Kanada’nın Windsor kentinde, Yeni Zelanda’nın Auckland bölgesinde ve Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde bildirilmiştir. Bu olguların tümü, genel bir ad altında hum olarak anılır ve bazı kaynaklarda Bristol Hum, Windsor Hum ya da Kokomo Hum gibi yerel adlarla geçer. Windsor örneğinde, uğultunun kaynağı olarak Detroit Nehri’nin karşı yakasındaki bir çelik fabrikasının işaret edildiği ileri sürülmüş, ancak kesin bir bağlantı kurulamamıştır. Bu örneklerin ortak özelliği, sesi duyanların azınlıkta olması, ölçüm cihazlarının sesi yakalamakta güçlük çekmesi ve kaynağın belirlenememesidir. Bazı olgularda ise, sonradan bir endüstriyel kaynak bulunduğu ve sesin kesildiği bildirilmiştir; bu, her humın aynı nedene dayanmayabileceğini gösterir.
Araştırmalar, sesi duyan kişilerin bazı ortak özellikler taşıdığını da ortaya koymuştur. Duyanların çoğu orta yaşın üzerindedir, bazılarında işitme duyarlılığı yüksektir, bazıları ise sakin ve sessiz ortamlarda yaşayan kişilerdir. Sessiz ortamlar, beynin kendi iç gürültüsüne daha fazla dikkat kesilmesine yol açabilir. Bu yüzden, sesin kaynağı ne olursa olsun, dikkat ve beklentinin algıyı güçlendirdiği düşünülür. Bir kişi uğultuyu bir kez fark ettiğinde, onu daha sık ve daha belirgin duymaya başlayabilir. Bu da, sesin gerçek olup olmadığı sorusundan bağımsız olarak, onun yarattığı rahatsızlığın gerçek olduğunu gösterir. Uykusuzluk, stres ve kaygı hem sesin nedeni hem sonucu olabilir ve bir kısır döngü oluşturabilir.
Bu noktada akla gelen bir başka soru, toplumsal etkenlerin rolüdür. Taos Hum haber olduktan sonra, kasabada sesi duyduğunu söyleyenlerin sayısı arttı. Eleştirmenler, medya ilgisinin ve toplumsal telkinin, bazı kişilerin sesi fark etmesine yol açmış olabileceğini ileri sürdü. Bu açıklama, sesi duyanların yalan söylediği anlamına gelmez. Zihin, ilgisini yönelttiği bir uyarana karşı daha duyarlı hale gelebilir. Dolayısıyla hum, birden fazla etkenin birleşiminin ürünü olabilir: gerçek ama çok zayıf bir çevresel titreşim, hassas bir işitme sistemi, sessiz bir ortam ve toplumsal farkındalık.
Sesin tedavisi ya da hafifletilmesi konusunda kesin bir yöntem yoktur. Sesi duyan kişilere genellikle ortamı beyaz gürültüyle ya da doğa sesleriyle doldurmak, uyku düzenini iyileştirmek ve kaygıyı azaltmaya yönelik tekniklerden yararlanmak önerilir. Bazı kişiler için bilişsel davranışçı terapi ve tinnitus yönetimi yöntemleri işe yaramıştır. Yine de, uğultunun şiddetli olduğu ve yaşam kalitesini düşürdüğü durumlarda, bir kulak burun boğaz uzmanına başvurmak önemlidir, çünkü bazı işitme ve dolaşım sorunları benzer belirtiler verebilir.
Taos Hum, bilimin her sorusuna kesin bir yanıt veremediğinin canlı bir hatırlatıcısıdır. Ölçüm cihazlarının bulamadığı ama insanların duyduğunu söylediği bir sesin kaynağı, hala tartışmalıdır. Belki ortada gerçekten çok düşük frekanslı, kaynağı bilinmeyen bir titreşim vardır. Belki de uğultu, insan işitme sisteminin ve beyninin, sessizlikte kendi sesini ürettiği bir ürün. Hangisi doğru olursa olsun, bu olay, algının nesnel dünyayla öznel deneyim arasında ince bir çizgide durduğunu ve bilimin, insanların anlattığı deneyimi ciddiye almanın yollarını bulması gerektiğini gösterir.
Diğer Yazılar