Hipertimezi (Unutamama Hastalığı)
Hipertimeziden etkilenen kişiler, kişisel öneme sahip olaylara dair normalin çok ötesinde geniş bir hafızaya sahiptir. Bu bireyler, ne kadar önemsiz olursa olsun yaşadıkları olayları hatırlama konusunda olağanüstü bir yetenek sergiler. Bu yazıda, hipertimezi olarak adlandırılan bu nörolojik durum hakkında daha detaylı bilgiler ele alınmaktadır.
2012 yılında Kaliforniya Üniversitesi Irvine araştırmacıları tarafından yapılan bir çalışmaya göre, dünya genelinde bilinen ve son derece üstün otobiyografik bellek yani HSAM ya da diğer adıyla hipertimezi sergileyen yalnızca on iki kişi tespit edilmiştir.
Yaklaşık 15 yıl önce yaşanmış, sıradan bir günde gerçekleşen en önemsiz olayı bile zahmetsizce ve tüm ayrıntılarıyla hatırlayabilen birini düşündüğünüzde, akla ilk gelen tanım olağanüstü bir hafızaya sahip olmasıdır. İşte hipertimezi, bu tür üstün bellek kapasitesini tanımlamak için kullanılan bilimsel bir terimdir.
İnsanlar genel olarak hayatlarında iz bırakan olayları hatırlama eğilimindedir. Ancak geçmiş, çoğunlukla önemsiz ve detaylı olarak hatırlanmayan anılarla doludur. Buna karşın hipertimezi tanısı almış bireyler, geçmişte yaşadıkları olayları neredeyse dakika dakika, son derece ayrıntılı bir şekilde hatırlayabilme yeteneğine sahiptir.
Hipertimezi, kişinin geçmişte yaşadığı deneyimleri tüm detaylarıyla hatırlayabilmesini ifade eden ve kesin nedeni henüz bilinmeyen nörolojik bir durumdur. Örneğin bu tanıya sahip bir birey, 15 Aralık 2005 tarihinde ne giydiğini, kimlerle konuştuğunu ve o gün yaşanan olayları eksiksiz biçimde anlatabilir. Bu tarih tamamen sıradan bir gün olsa bile, tüm ayrıntılarıyla zihninde canlılığını korur. Aynı zamanda o günün haftanın hangi gününe denk geldiği gibi detaylar da kolaylıkla hatırlanabilir.
Bu durumdan etkilenen bireyler, onlarca yıl öncesine ait önemli ya da önemsiz olayları hiçbir çaba sarf etmeden hatırlayabilir. Günlük hayatta basit kabul edilen, örneğin bir gün ne yendiği gibi detaylar bile net şekilde zihinde kalır. Ancak bu güçlü hafıza yalnızca kişinin kendi yaşamına yöneliktir. Başkalarının yaşadığı olaylar aynı düzeyde hatırlanamaz. Bu nedenle bu durum son derece üstün otobiyografik bellek olarak da adlandırılır.
Bazı hipertimezik bireyler, yaklaşık 10 yaşından itibaren hayatlarının neredeyse her gününü ayrıntılarıyla hatırlayabilmektedir. Buna rağmen ezberleme yetenekleri ortalama düzeydedir ve standart hafıza testlerinde genellikle sıradan sonuçlar elde ederler. Yani bu durum genel bir zeka ya da ezber üstünlüğü anlamına gelmez.
Bu bireyler çoğu zaman istem dışı olarak geçmiş olaylar üzerine yoğun şekilde düşünme eğilimindedir. Bu durum, geleceğe yönelik planlama için daha az zaman ayırmalarına neden olabilir ve düşünme ile muhakeme süreçlerini olumsuz etkileyebilir. Başka bir ifadeyle zihinleri sürekli geçmişteki anılarla meşguldür.
Hipertimezi tanısı almış bireylerin beyinleri incelendiğinde, hafıza ile ilişkili bazı bölgelerin normalden daha büyük olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle bilginin kodlanması ve depolanmasında rol oynayan kaudat çekirdeği ve temporal lob bölgelerinde genişleme tespit edilmiştir. Bu farklı nörogelişimsel yapıların, bu bireylerdeki olağanüstü hafıza kapasitesine katkı sağladığı düşünülmektedir.
Bir diğer teoriye göre ise bu bireyler bilgiyi saklarken semantik kodlama yöntemini daha etkin kullanmaktadır. Bu yöntem sayesinde bilgiyi hatırlamak ve geri çağırmak çok daha kolay hale gelir.
Hipertimezi oldukça nadir görülen bir durumdur ve dünya genelinde bu tanıyı almış kişi sayısı son derece sınırlıdır. Bu kişilerden biri, sahip olduğu sıra dışı hafıza nedeniyle İnsan Google olarak anılan Brad Williams'tır. Herhangi bir gün seçildiğinde, Brad o gün yaşanan olayları kısa sürede detaylı şekilde sıralayabilmektedir. 60 yaşına yaklaşan Williams, hayatının neredeyse her gününde ne yaptığını ve o günlerde dünyada gerçekleşen önemli olayları hatırlayabilmektedir.
2012 yılında Kaliforniya Üniversitesi Irvine araştırmacıları tarafından yapılan bir çalışmaya göre, dünya genelinde bilinen ve son derece üstün otobiyografik bellek yani HSAM ya da diğer adıyla hipertimezi sergileyen yalnızca on iki kişi tespit edilmiştir.
Yaklaşık 15 yıl önce yaşanmış, sıradan bir günde gerçekleşen en önemsiz olayı bile zahmetsizce ve tüm ayrıntılarıyla hatırlayabilen birini düşündüğünüzde, akla ilk gelen tanım olağanüstü bir hafızaya sahip olmasıdır. İşte hipertimezi, bu tür üstün bellek kapasitesini tanımlamak için kullanılan bilimsel bir terimdir.
İnsanlar genel olarak hayatlarında iz bırakan olayları hatırlama eğilimindedir. Ancak geçmiş, çoğunlukla önemsiz ve detaylı olarak hatırlanmayan anılarla doludur. Buna karşın hipertimezi tanısı almış bireyler, geçmişte yaşadıkları olayları neredeyse dakika dakika, son derece ayrıntılı bir şekilde hatırlayabilme yeteneğine sahiptir.
Hipertimezi, kişinin geçmişte yaşadığı deneyimleri tüm detaylarıyla hatırlayabilmesini ifade eden ve kesin nedeni henüz bilinmeyen nörolojik bir durumdur. Örneğin bu tanıya sahip bir birey, 15 Aralık 2005 tarihinde ne giydiğini, kimlerle konuştuğunu ve o gün yaşanan olayları eksiksiz biçimde anlatabilir. Bu tarih tamamen sıradan bir gün olsa bile, tüm ayrıntılarıyla zihninde canlılığını korur. Aynı zamanda o günün haftanın hangi gününe denk geldiği gibi detaylar da kolaylıkla hatırlanabilir.
Bu durumdan etkilenen bireyler, onlarca yıl öncesine ait önemli ya da önemsiz olayları hiçbir çaba sarf etmeden hatırlayabilir. Günlük hayatta basit kabul edilen, örneğin bir gün ne yendiği gibi detaylar bile net şekilde zihinde kalır. Ancak bu güçlü hafıza yalnızca kişinin kendi yaşamına yöneliktir. Başkalarının yaşadığı olaylar aynı düzeyde hatırlanamaz. Bu nedenle bu durum son derece üstün otobiyografik bellek olarak da adlandırılır.
Bazı hipertimezik bireyler, yaklaşık 10 yaşından itibaren hayatlarının neredeyse her gününü ayrıntılarıyla hatırlayabilmektedir. Buna rağmen ezberleme yetenekleri ortalama düzeydedir ve standart hafıza testlerinde genellikle sıradan sonuçlar elde ederler. Yani bu durum genel bir zeka ya da ezber üstünlüğü anlamına gelmez.
Bu bireyler çoğu zaman istem dışı olarak geçmiş olaylar üzerine yoğun şekilde düşünme eğilimindedir. Bu durum, geleceğe yönelik planlama için daha az zaman ayırmalarına neden olabilir ve düşünme ile muhakeme süreçlerini olumsuz etkileyebilir. Başka bir ifadeyle zihinleri sürekli geçmişteki anılarla meşguldür.
Hipertimezi tanısı almış bireylerin beyinleri incelendiğinde, hafıza ile ilişkili bazı bölgelerin normalden daha büyük olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle bilginin kodlanması ve depolanmasında rol oynayan kaudat çekirdeği ve temporal lob bölgelerinde genişleme tespit edilmiştir. Bu farklı nörogelişimsel yapıların, bu bireylerdeki olağanüstü hafıza kapasitesine katkı sağladığı düşünülmektedir.
Bir diğer teoriye göre ise bu bireyler bilgiyi saklarken semantik kodlama yöntemini daha etkin kullanmaktadır. Bu yöntem sayesinde bilgiyi hatırlamak ve geri çağırmak çok daha kolay hale gelir.
Hipertimezi oldukça nadir görülen bir durumdur ve dünya genelinde bu tanıyı almış kişi sayısı son derece sınırlıdır. Bu kişilerden biri, sahip olduğu sıra dışı hafıza nedeniyle İnsan Google olarak anılan Brad Williams'tır. Herhangi bir gün seçildiğinde, Brad o gün yaşanan olayları kısa sürede detaylı şekilde sıralayabilmektedir. 60 yaşına yaklaşan Williams, hayatının neredeyse her gününde ne yaptığını ve o günlerde dünyada gerçekleşen önemli olayları hatırlayabilmektedir.
Diğer Yazılar