← Ana Sayfaya Dön

Ektoplazma

Ektoplazma sözcüğü, Yunanca dışarıda anlamına gelen ektos ile biçimlendirilmiş, şekillendirilmiş madde anlamına gelen plasma sözcüklerinin birleşiminden doğar. Spiritüalist seans odalarında medyumların bedeninden çıktığı iddia edilen, beyazımsı, sisli, bazen sümüksü bazen de muslin kumaşa benzeyen bu gizemli madde, yirminci yüzyılın başında hem büyük bir sansasyon hem de ciddi bir bilimsel tartışma konusu oldu. Bugün ise daha çok sahtekarlığın ve insanın inanma isteğinin simgelerinden biri olarak anılır.

Spiritüalizmin kökeni, 1848 yılında Amerika Birleşik Devletleri'nin New York eyaletinde yaşayan Fox kardeşlerin, evlerindeki vuruş seslerinin ruhlardan geldiğini ilan etmesine dayanır. Kısa sürede ölülerle iletişim kurma fikri hem Amerika'da hem Avrupa'da yayıldı. Seanslarda başlangıçta masa vuruşları, masa döndürme ve ruhların yazdığı iddia edilen mesajlar öne çıkıyordu. Ancak zamanla seanslar daha görsel ve fiziksel bir hal aldı. Medyumların yanında ruh elleri, yüzler, sesler ve kimi zaman bütün bir figür ortaya çıkmaya başladı. Bu olayların nasıl gerçekleştiğini açıklamak gerekiyordu ve işte bu noktada, ruhların fiziksel biçim almak için kullandığı bir maddeye duyulan ihtiyaç doğdu.

Kavramı bilimsel bir görünümle ortaya atan isim, Fransız fizyolog ve Nobel ödüllü Charles Richet oldu. Richet, 1894 yılında Cezayir'de Villa Carmen adlı bir evde yürütülen seanslara katıldıktan sonra, medyumların bedenlerinden çıkan ve geçici olarak biçim alabilen bir maddeden söz etti. Richet bu maddeye ektoplazma adını verdi. Terimin bir diğer mucidi olarak, Alman hekim ve parapsikolog Albert von Schrenck-Notzing de anılır. Schrenck-Notzing, yirminci yüzyılın başında Münih'te medyumlarla yaptığı çalışmaları, fotoğraflarla birlikte yayımlayarak bu olguyu geniş kitlelere duyurdu. Kavram, özellikle Richet'nin bilimsel otoritesi sayesinde ciddiye alındı. Bununla birlikte Richet, bunun ruhların eseri olduğunu değil, medyumun bedeninden çıkan canlı bir madde olduğunu savunuyordu.

Ektoplazmanın altın çağı, birinci dünya savaşından sonraki yıllarda yaşandı. Savaşta milyonlarca insan ölmüş, geride kalanlar, kaybettikleri sevdikleriyle yeniden iletişim kurmak için çaresizce yollar aramıştı. Bu dönemde spiritüalizm büyük bir yükseliş yaşadı ve seanslar ciddi bir ilgi gördü. Yazar Sir Arthur Conan Doyle, Sherlock Holmes'un yaratıcısı olmasına rağmen, spiritüalizmin en ateşli savunucularından biri haline geldi. Savaşta oğlunu kaybeden Doyle, medyumlarla yapılan seansların gerçek olduğuna inanıyor ve bu konuda konferanslar veriyordu.

Bu dönemin en ünlü ektoplazma medyumlarından biri, Polonya asıllı Stanislawa Tomczyk'ti. Bir diğeri, Fransız medyum Eva Carriere, namıdiğer Marthe Béraud'dur. Eva C. adıyla bilinen bu kadın, Schrenck-Notzing ve Paris'te Gustave Geley tarafından incelendi. Seanslarda ağzından, burnundan ve kulaklarından beyaz bir madde çıktığı, bu maddenin yüz ve el biçimleri aldığı iddia edildi. Fotoğraflar yayımlandığında dehşet ve hayranlık uyandırdı. Ancak eleştirmenler, fotoğraflardaki yüzlerin, dergilerden kesilmiş resimlere benzediğini fark etti. Bazı fotoğraflarda, kıvrım izleri ve basılı yazı parçaları bile seçilebiliyordu.

İngiltere'de ise Helen Duncan adlı İskoç medyum, ektoplazma deneyleriyle büyük ün kazandı. Duncan, 1930'lu ve 1940'lı yıllarda seanslarında ektoplazma çıkardığını ve ölmüş kişilerin ruhlarını görünür kıldığını iddia ediyordu. Araştırmacılar, Duncan'ın ektoplazmasının peynir bezi, tavuk bağırsağı ve kâğıt gibi sıradan malzemelerden yapılmış olduğunu ileri sürdü. Duncan, 1944 yılında İngiltere'de bir Cadılık Yasası uyarınca yargılandı ve hapis cezasına çarptırıldı. Bu dava, spiritüalizmin tarihinde hem tuhaf bir an hem de önemli bir dönüm noktası oldu. Çünkü Duncan'ın, savaş sırasında bir geminin battığını önceden bildirdiği iddia edilmişti ve yetkililer, bu tür sırların ifşa olmasından endişe ediyordu.

Bir başka ünlü vaka, Boston'da yaşayan Mina Crandon, namıdiğer Margery'dir. Margery, 1920'li yıllarda seanslar düzenleyen, zengin bir cerrahın eşiydi. Scientific American dergisi, medyumluğun gerçekliğini sınamak için bir komite kurdu ve ödül teklif etti. Komitede, sihirbaz Harry Houdini de vardı. Houdini, medyumların hilelerini çok iyi bilen, spiritüalizme şüpheyle yaklaşan bir isimdi. Margery'nin seanslarına katılan Houdini, onun hile yaptığını öne sürdü ve bunu kamuoyuna duyurdu. Komite, Margery'nin gerçekliğini kesin biçimde onaylamadı. Houdini'nin bu konudaki çalışmaları, sahte medyumları ifşa etme çabasının önemli bir örneği olarak kaldı.

Ektoplazmanın bileşimi konusunda da çeşitli analizler yapıldı. Bazı medyumlardan alınan örneklerin laboratuvar incelemelerinde, maddenin kâğıt hamuru, kumaş, yumurta akı ya da hayvansal dokulardan oluştuğu belirlendi. Bazı seansların kayıtları ise, medyumların maddeyi önceden yuttukları ve sonradan geri çıkardıkları, yani gerçek anlamda kusarak ortaya çıkardıkları yönündeki kuşkuları artırdı. Bu uygulamaya regürjitasyon denir. Bu tür hileler, karanlık oda, kırmızı ışık ve seyircilerin yaklaşmasının yasak olması gibi koşullarla gizleniyordu.

Zamanla ektoplazmaya duyulan ilgi azaldı. Fotoğrafçılık ve görüntü analizi geliştikçe sahtekarlıkları ortaya çıkarmak kolaylaştı. İkinci dünya savaşından sonra spiritüalizm de eski önemini yitirdi. Ana akım bilim, ektoplazmanın bir madde olarak var olduğuna dair hiçbir güvenilir kanıt bulunmadığı sonucuna vardı. Yine de popüler kültürde, özellikle hayalet filmlerinde, yeşil ve sümüksü bir madde olarak yaşamaya devam etti. Bu imge, bugün seans odalarından çok sinema perdesinde hayat bulmaktadır.

Ektoplazma tarihi, insanın acıyla başa çıkma çabasının, bilimsel otoritenin kimi zaman nasıl yanıltılabildiğinin ve inanma isteğinin gücünün çarpıcı bir hikayesidir. Richet gibi değerli bilim insanları bile, kendi inançlarının ve görmek istediklerinin etkisiyle yanılabildi. Ektoplazma bir madde olarak gerçek olmayabilir, ancak onu var eden özlem, yani ölenlerle yeniden buluşma arzusu, son derece gerçektir. Bu yönüyle ektoplazma, bir sahtekarlık hikayesinden çok, insan ruhunun kayba verdiği tepkinin tarihi olarak okunabilir.
Diğer Yazılar
Mandala Suryanamaskara Pranayama Niyet Ritüeli Şamanik Bilinç Yolu PiKi Teknikleri: Bilinçaltı Sabotajını Aşmanın Yolu
← Ana Sayfaya Dön