Bipolar Bozukluk
Bipolar bozukluk, halk arasında manik depresif bozukluk ya da iki uçlu duygudurum bozukluğu olarak da bilinen, kişinin duygu durumunda, enerjisinde ve aktivite düzeyinde belirgin dalgalanmalara yol açan bir ruh sağlığı durumudur. Bu durumu yaşayan kişiler, zaman zaman aşırı yükseklikte bir coşku ve enerji hali (manik ya da hafif düzeyde hipomanik dönem), zaman zaman da derin bir çökkünlük hali (depresif dönem) yaşayabilir.
Sağlıklı bir bireyin günlük yaşamında karşılaştığı sıradan duygu dalgalanmalarından farklı olarak, bipolar bozuklukta bu dönemler belirli bir süreklilik ve şiddet gösterir; günler, haftalar hatta aylar boyunca sürebilir. Bu nedenle her duygusal iniş çıkış yaşayan kişiye bu tanının konması doğru değildir; tanı, dönemlerin süresi, şiddeti ve kişinin işlevselliğini ne ölçüde etkilediği gibi klinik ölçütlere dayanır.
Bipolar bozukluk başlıca iki alt tipe ayrılır. Bipolar I bozuklukta kişi en az bir kez tam manik dönem geçirmiştir; bu döneme genellikle depresif dönemler de eşlik eder. Bipolar II bozuklukta ise kişi en az bir depresif dönem ile birlikte, manik dönemden daha hafif seyreden bir hipomanik dönem yaşamıştır.
Manik dönemde kişi olağanın çok üzerinde bir enerjiye ve coşkuya sahip olabilir; kendini alışılmadık derecede neşeli, sosyal ve konuşkan hissedebilir. Uyku ihtiyacı azalır, buna rağmen kişi kendini dinç ve dinamik hisseder. Düşünceler hızlanır, biri diğerine hızla bağlanır, kişi konudan konuya sıçrayabilir ve konuşma temposu artabilir.
Bu dönemde özgüven belirgin biçimde yükselir; kişi kendini olağanüstü yeteneklere sahip hissedebilir ve normalde göze almayacağı riskli kararlar alabilir. Dikkat kolayca dağılabilir, küçük ayrıntılar bile dikkati çekebilirken bir konuya uzun süre odaklanmak zorlaşır. Bazı kişilerde cinsel istekte artış, harcama alışkanlıklarında dürtüsellik ya da yeni projelere aşırı hevesle girişme gibi davranışlar da görülebilir.
Manik dönemdeki kişi genellikle kendini çok iyi hisseder, ancak bu hal kırılgandır; en küçük bir eleştiri ya da engellenme karşısında beklenmedik biçimde sinirlenebilir ya da öfkelenebilir. Depresif dönemde ise tablo tam tersine döner: kişi kendini umutsuz, bitkin ve isteksiz hisseder, günlük aktivitelere karşı ilgisi azalır ve enerjisi belirgin biçimde düşer.
Bipolar bozukluk her yaş grubunda ve her cinsiyette görülebilir, ancak bazı çalışmalara göre kadınlarda görülme sıklığı biraz daha yüksektir. Hastalık genellikle ergenlik sonrası ve genç erişkinlik döneminde, özellikle yirmili yaşlarda ortaya çıkma eğilimindedir; ileri yaşlarda başlaması nispeten daha nadirdir. Toplumda görülme sıklığı konusunda farklı araştırmalarda farklı oranlar bildirilse de, genel nüfusun önemli bir kesimini etkileyen yaygın bir durum olarak kabul edilir.
Bipolar bozukluğun, mevsim değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan geçici bunalma, sıkılma ya da huzursuzluk hâlleriyle karıştırılmaması önemlidir; bu tür geçici duygudurum değişimleri, bipolar bozukluğun klinik tablosundan farklıdır ve süreklilik göstermez.
Bipolar bozukluk, uygun bir tedavi planıyla büyük ölçüde yönetilebilen bir durumdur. Tedavi genellikle hem akut dönemlerin (manik ya da depresif atakların) kontrol altına alınmasını hem de gelecekteki atakları önlemeye yönelik uzun vadeli bir izlemi kapsar. Şiddetli manik ya da depresif dönemlerde hastaneye yatış ve yakın gözlem gerekebilir; tedavi süreci kişiden kişiye, hastalığın şiddetine ve seyrine göre değişiklik gösterir.
Tedavi planı mutlaka bir psikiyatrist tarafından, kişinin bireysel durumu değerlendirilerek belirlenmelidir; ilaç tedavisi, özellikle depresif ve manik belirtilerin bir arada görüldüğü karma dönemlerde, dikkatli bir uzman takibi gerektirir. Bipolar bozukluktan şüphelenen ya da bu belirtileri kendinde veya yakınında fark eden kişilerin, doğru tanı ve tedavi için bir ruh sağlığı uzmanına başvurması önemlidir.
Sağlıklı bir bireyin günlük yaşamında karşılaştığı sıradan duygu dalgalanmalarından farklı olarak, bipolar bozuklukta bu dönemler belirli bir süreklilik ve şiddet gösterir; günler, haftalar hatta aylar boyunca sürebilir. Bu nedenle her duygusal iniş çıkış yaşayan kişiye bu tanının konması doğru değildir; tanı, dönemlerin süresi, şiddeti ve kişinin işlevselliğini ne ölçüde etkilediği gibi klinik ölçütlere dayanır.
Bipolar bozukluk başlıca iki alt tipe ayrılır. Bipolar I bozuklukta kişi en az bir kez tam manik dönem geçirmiştir; bu döneme genellikle depresif dönemler de eşlik eder. Bipolar II bozuklukta ise kişi en az bir depresif dönem ile birlikte, manik dönemden daha hafif seyreden bir hipomanik dönem yaşamıştır.
Manik dönemde kişi olağanın çok üzerinde bir enerjiye ve coşkuya sahip olabilir; kendini alışılmadık derecede neşeli, sosyal ve konuşkan hissedebilir. Uyku ihtiyacı azalır, buna rağmen kişi kendini dinç ve dinamik hisseder. Düşünceler hızlanır, biri diğerine hızla bağlanır, kişi konudan konuya sıçrayabilir ve konuşma temposu artabilir.
Bu dönemde özgüven belirgin biçimde yükselir; kişi kendini olağanüstü yeteneklere sahip hissedebilir ve normalde göze almayacağı riskli kararlar alabilir. Dikkat kolayca dağılabilir, küçük ayrıntılar bile dikkati çekebilirken bir konuya uzun süre odaklanmak zorlaşır. Bazı kişilerde cinsel istekte artış, harcama alışkanlıklarında dürtüsellik ya da yeni projelere aşırı hevesle girişme gibi davranışlar da görülebilir.
Manik dönemdeki kişi genellikle kendini çok iyi hisseder, ancak bu hal kırılgandır; en küçük bir eleştiri ya da engellenme karşısında beklenmedik biçimde sinirlenebilir ya da öfkelenebilir. Depresif dönemde ise tablo tam tersine döner: kişi kendini umutsuz, bitkin ve isteksiz hisseder, günlük aktivitelere karşı ilgisi azalır ve enerjisi belirgin biçimde düşer.
Bipolar bozukluk her yaş grubunda ve her cinsiyette görülebilir, ancak bazı çalışmalara göre kadınlarda görülme sıklığı biraz daha yüksektir. Hastalık genellikle ergenlik sonrası ve genç erişkinlik döneminde, özellikle yirmili yaşlarda ortaya çıkma eğilimindedir; ileri yaşlarda başlaması nispeten daha nadirdir. Toplumda görülme sıklığı konusunda farklı araştırmalarda farklı oranlar bildirilse de, genel nüfusun önemli bir kesimini etkileyen yaygın bir durum olarak kabul edilir.
Bipolar bozukluğun, mevsim değişikliklerine bağlı olarak ortaya çıkan geçici bunalma, sıkılma ya da huzursuzluk hâlleriyle karıştırılmaması önemlidir; bu tür geçici duygudurum değişimleri, bipolar bozukluğun klinik tablosundan farklıdır ve süreklilik göstermez.
Bipolar bozukluk, uygun bir tedavi planıyla büyük ölçüde yönetilebilen bir durumdur. Tedavi genellikle hem akut dönemlerin (manik ya da depresif atakların) kontrol altına alınmasını hem de gelecekteki atakları önlemeye yönelik uzun vadeli bir izlemi kapsar. Şiddetli manik ya da depresif dönemlerde hastaneye yatış ve yakın gözlem gerekebilir; tedavi süreci kişiden kişiye, hastalığın şiddetine ve seyrine göre değişiklik gösterir.
Tedavi planı mutlaka bir psikiyatrist tarafından, kişinin bireysel durumu değerlendirilerek belirlenmelidir; ilaç tedavisi, özellikle depresif ve manik belirtilerin bir arada görüldüğü karma dönemlerde, dikkatli bir uzman takibi gerektirir. Bipolar bozukluktan şüphelenen ya da bu belirtileri kendinde veya yakınında fark eden kişilerin, doğru tanı ve tedavi için bir ruh sağlığı uzmanına başvurması önemlidir.
Diğer Yazılar